Beth heeft onlangs een mooie reis naar Sint Petersburg gemaakt. De stad inspireerde haar tot het samenstellen van een leeslijst voor iedereen die er ook heen gaat of belangstelling heeft in de roerige geschiedenis van deze stad.

Na een gevangenschap van zes jaar werd Aina Roze, de dochter van boekhandelaar Janis Roze in Riga, vrijgelaten uit een Siberische strafkolonie. Haar moeder Emma moest in Siberië achterblijven. Ze vertikte dat. Haar twintigjarige dochter was door de dwangarbeid sterk verzwakt, ze wilde haar vergezellen. Emma ontsnapte en reisde met haar dochter mee. De vrouwen legden duizenden kilometers af, verstopt in treinen en vrachtwagens, of lopend. Toen ze Letland ten slotte bereikten, moest Emma onderduiken. Elf jaar lang diende ze als huishoudster bij een professor in Riga. De kinderen van haar zoon wisten niet wie ze was en spraken haar aan met ‘tante’. Pas in 1959 durfde ze te zeggen: ‘Wees nu maar aardig voor me, ik ben jullie oma.’

De verbijsterende geschiedenis van de familie Roze is een van de tientallen verhalen die Jan Brokken optekende. Van 1999 tot 2010 zocht hij in Estland, Letland en Litouwen naar levensgeschiedenissen. Baltische zielen geeft een onthutsend beeld van de twintigste eeuw, met al zijn illusies, desillusies, doctrinaire twisten en waanzinnige moordlust.

Reisverhalen horen tot de oudst overgeleverde literaire teksten. De avonturen van beroemde reizigers uit voorbije tijden, zoals Gilgamesj, Odysseus, Sint Brandaan, Gulliver, Robinson Crusoe en J. Kessels, zijn geliefd bij jong en oud.Sommige reisverhalen zijn bedoeld als feitelijke weergave van een interessante reis, vaak voor strikt particulier gebruik, andere zijn geschreven als spannende avonturenroman of godvruchtige parabel.

 

Een bloemlezing zou als het even kan een overzicht moeten geven van de verschillende stromingen in de reisliteratuur, dus fictie én non-fictie, zakelijk én fantastisch, literair én niet-literair, toeristisch én professioneel. In De Nederlandse reisliteratuur in 80 en enige verhalen komen al die verschillende genres aan bod. Door de chronologische ordening wordt de ontwikkeling van het reisverhaal door de eeuwen heen zichtbaar met als resultaat een gevarieerde en bijzondere bloemlezing.

Cees Nooteboom is een geboren reiziger. Zijn hele leven is hij al onderweg, en van zijn reizen over de wereld en in zijn geest doet hij voortdurend verslag, in zijn fraaie stijl. Hij neemt ons mee naar het veer naar Muiden, de race van Le Mans, een pub in Londen, een klooster in Spanje, de regen van Knokke, een nachtcafé in de haven van Concarneau, de Koloniale Tuin in Lissabon, een graf in zee bij Saint-Malo. Als geen ander weet hij zijn persoonlijke ervaringen en inzichten te verbinden met de plaats waar hij vertoeft –en dat geeft de lezer een gevoel van grote intimiteit. Deel I van alle Europese reizen van Cees Nooteboom beslaat de periode 1957-1966, deel II bevat alle Europese reisverhalen van 1967 tot nu.

Reis door de tijd naar het jaar 1599 en slenter door de straten van het Londen van koningin Elizabeth I en Edmund Spenser. Vang een glimp op van de nieuwste mode, breng een bezoek aan de Tower, waar politieke gevangenen opgesloten zitten, en zorg dat je je de bedelaars van het lijf houdt.
Bekijk het nieuwste stuk van Shakespeare in The Globe, en steek daarvoor de Theems over per bootje of via de London Bridge, een van de architectonische hoogtepunten van de stad. Ga naar een voetbalwedstrijd tussen Londen en Westminster (Engelsen zijn dol op voetbal), waarbij de emoties soms zo hoog oplopen dat het een gevaar oplevert voor de openbare orde. En verbaas je over de vele buitenlanders, onder wie veel Hollanders, die de Engelse meisjes links laten liggen en hun bruiden in eigen kring zoeken.

Parijs was ooit dé stad van discussies over politiek, cultuur en filosofie. Wat is daar nog van over? Wie zijn er de spraakmakende intellectuelen? Parijs denkt neemt de lezer mee op rondreis door de wereld van de haute intelligentsia. De tocht voert langs de redactieburelen van het tijdschrift Esprit, de huisfilosoof van uitgeverij Gallimard, de collegezalen van de Ecole normale supérieure…