In de eerste maanden van 2011 hadden we te maken met grote onrust in de Arabische wereld. De roep om democratie vond veel weerklank in het Westen, waar de afgelopen tien jaar de associatie tussen Islam en antidemocratische waarden juist sterker was geworden. Tegelijkertijd proberen we het Midden-Oosten te begrijpen volgens onze eigen maatstaven en denkkaders, waar dat niet altijd gepast is. Hieronder vindt u een aantal interessante titels die direct en indirect op dit onderwerp ingaan.
Geschiedenis, Politiek en Maatschappij
Lorenzo Vidino - The New Muslim Brotherhood in the West
Koning Abdullah II - Onze laatste kans
Alaa al Aswany - On the State of Egypt
Petra Stienen - Dromen van een Arabische Lente
Ashraf El-Hojouj - Khaddafi's zondebok
Afsaneh Moqadam - Death to the Dictator!
Kees Beekmans - Tussen hoofddoek en string
Abdelkader Benali - Oost = West
Amin Maalouf - De ontregeling van de wereld
Literatuur
Mohammed Khaïr-Eddine - Leven en legende van Agoun'Chich
Hisham Matar - The Anatomy of a Disappearance
Graphic Novels
Geschiedenis, Politiek en Maatschappij
The New Muslim Brotherhood in the West
Lorenzo Vidino
Columbia University Press, € 29,90 (gebonden)
In Europa en Noord Amerika zijn netwerken ontstaan die hun oorsprong terugleiden tot de Moslimbroederschap en andere Islamitische bewegingen. Zij ontwikkelen zich snel tot multifunctionele en rijk gefinancierde organisaties die de representanten worden van Westerse moslims. Sommigen zien hen als positieve bewegingen gericht op integratie. Anderen verwijten hen geveinsd modernisme terwijl ze Westerse moslims radicaliseren. Vidino pleit voor een derde, meer geïnformeerde visie, gebaseerd op gedegen onderzoek naar deze groepen en naar de reactie erop van Westerse regeringen.
Onze laatste kans: Streven naar vrede in gevaarlijke tijden
Koning Abdullah II van Jordanië
De bezige bij, € 19,90 (ingenaaid)
Nooit eerder schreef een koning nog tijdens zijn koningschap een boek over de meest omstreden kwesties waar hij mee te maken heeft. Koning Abdullah II van Jordanië – voorvechter van vrede in het Midden-Oosten – wordt gedreven door een gevoel van grote urgentie. Jordanië heeft vanwege zijn strategische ligging te kampen met vele problemen, zoals het Israëlisch-Palestijnse conflict, het moslimterrorisme en de verstoorde relatie tussen het Westen en de Arabische wereld. Abdullah bestuurt Jordanië nu twaalf jaar. Sinds zijn aantreden heeft hij vier oorlogen doorgemaakt. Hij gelooft dat nu het moment van de waarheid gekomen is. Het geduld aan Palestijnse zijde raakt op. Het is nu of nooit. Koning Abdullah schetst ons wat er mogelijk is in het Midden-Oosten als beide partijen over hun eigen schaduw heen kunnen stappen en wat de noodlottige gevolgen zijn van een voortzetting van het conflict. Onze laatste kans is een hartstochtelijk pleidooi voor vrede en een positief tegengeluid te midden van alle berichten over het Midden-Oosten.
Radical State: How Jihad is Winning Over Democracy in the West
Abigail Esman
Praeger / ABC-Clio, € 35,95 (gebonden)
Na 9/11 hebben de VS en haar bondgenoten geprobeerd democratie te verspreiden in de Islamitische wereld. Abigail Esman beargumenteert echter dat jihad juist de democratie heeft overwonnen. Niet alleen vanwege de acties van moslimterroristen, maar juist ook door de manier waarop de Westerse wereld hierop heeft gereageerd. Met goede intenties hebben deze overheden antidemocratische en ultraconservatieve islamitische ideeën en tradities laten bloeien in de Westerse maatschappijen. Esman focust in haar werk op Nederland en de VS. Ze waarschuwt voor een verdere ontwikkeling langs het ingeslagen pad.
On the State of Egypt: What made the Revolution Inevitable
Alaa al Aswany
Vintage Books, € 15,50 (ingenaaid)
Al Aswany is een van Egypte's meest geroemde schrijvers. In dit boek geeft hij een levendige beschrijving van het huidige Egypte, met een doordringende analyse van de problemen die het land parten spelen: economische stagnatie, politiegeweld, armoede, het lastigvallen van vrouwen en de Christelijke minderheid. Al Aswany laat zien hoe deze factoren hebben geleid tot het omverwerpen van het bewind van Mubarak. Verder denkt hij na over vragen die binnen en buiten Egypte worden gesteld: wie wordt de nieuwe president? En hoe wordt deze gekozen in een land waar verkiezingen al tijden niet zijn gehouden? Welke rol speelt de Moslimbroederschap hierin? Hij spreekt over de hoop van burgers voor de toekomst en hoe de huidige revolutie onvermijdelijk was geworden.
Dromen van een Arabische lente: een Nederlandse diplomate in het Midden-Oosten
Petra Stienen
Nieuw Amsterdam, € 19,95 (ingenaaid)
'Laat je stem horen, zodat ook onze stemmen in jouw land doorklinken,' was de raad van een oude vrouw in een Egyptisch café aan Petra Stienen, toen nog studente. Enkele jaren later vertrekt ze als diplomate naar het Midden-Oosten, waar ze zich vanuit haar standplaatsen Caïro en Damascus met mensenrechten bezighoudt. In een tijd waarin de verhouding tussen het Westen en de Arabische wereld op scherp komt te staan, ontmoet Stienen mensenrechtenactivisten en machthebbers, journalisten en juristen, politici en publicisten. In Dromen van een Arabische lente ervaren we hoe mensen in het Midden-Oosten denken over democratie, de islam, de positie van de vrouw en over een leven voorbij de dictatuur van de angst, en wat zij vinden van de pogingen van het Westen om hun dromen te verwezenlijken.
Khaddafi's zondebok: ter dood veroordeeld voor een misdaad die ik niet heb begaan
Ashraf El-Hojouj
Meulenhoff, € 18,95 (ingenaaid)
Khaddafi's zondebok is het aangrijpende, grimmige en persoonlijke verhaal van Ashraf El-Hojouj, een van de Zes van Benghazi: de zes verpleegkundigen die in 1999 in Libië werden opgepakt wegens het infecteren van 426 baby's met het aidsvirus, landverraad en overspel. In het jarenlange kat-en-muisspel dat Khaddafi met het Westen voerde werd Ashraf gebruikt als zondebok. Als enige moslim van de Zes van Benghazi moest hij het zwaarst lijden onder de bizarre, politiek gemotiveerde aanklacht, die tot drie doodsvonnissen leidde. De wrede martelingen door dikwijls gedrogeerde militairen, hebben Ashraf niet kunnen breken. Sinds zijn vrijlating in 2007 probeert hij een nieuw leven op te bouwen in Nederland, waar zijn familie eerder een veilig heenkomen vond.
Death to the Dictator!: A Young Man Casts a Vote in Iran's 2009 Election and Pays a Devastating Price
Afsaneh Moqadam
Farrar, Straus and Giroux, € 22,95 (gebonden)
Moqadam is het pseudoniem van iemand die sterk betrokken was bij de opstanden na de presidentsverkiezingen in Iran in 2009. Het vertelt het verhaal van een jonge kiezer die erachter komt dat zijn stem op de hervormingsgezinde kandidaat Mousavi niet meetelt en dat de zittende president Ahmadinejad de overwinning kaapt. De opkomende woede wordt uiteindelijk gekanaliseerd in massaprotesten zoals die lange tijd niet in Iran zijn voorgekomen.
Iran: Een democratie van Ayatollahs
Hooman Majd
Nieuw Amsterdam, € 22,50 (ingenaaid)
Iran is veel democratischer dan we denken, zegt Hooman Majd, de in de Verenigde Staten woonachtige kleinzoon van een gerespecteerde ayatollah. Majd laat zien dat er in Iran heel veel invloedrijke ayatollahs zijn, van liberaal en seculier tot onbuigzaam en dictatoriaal. De politieke arena is dan ook bijzonder levendig, en instabiel, maar alles wijst in de richting van het ontstaan van een islamitische democratie. In dit boek maakt Majd duidelijk hoe we deze verwarrende werkelijkheid moeten begrijpen.
Tussen hoofddoek en string: Marokko, de snelle modernisering van een Arabisch land
Kees Beekmans
Nieuw Amsterdam, € 17,95 (ingenaaid)
Marokko moderniseert, verwestert, in een ongelooflijk tempo. En deze moderniteit botst frontaal op de traditie, en op de islam. Kees Beekmans laat zien hoe dit veranderingsproces zich voltrekt, door de lezer te laten kennismaken met onder anderen een groepje 'ramadanvreters', die de vrijheid opeisen om niet te vasten; met moslima's die strijden voor gelijke rechten, ook in het dagelijkse leven; met journalisten die weigeren concessies te doen aan hun ideaal van persvrijheid; en met homoseksuelen die in het openbaar hun coming-out beleven. Kortom: in een steeds seculierder Marokko staat het individu op. En dat zorgt voor verwarring, ook bij Beekmans. Als hij er niks meer van begrijpt, gaat hij te rade bij vooraanstaande Marokkanen, die hem meer inzicht verschaffen in een ingrijpend veranderingsproces dat zich in de hele Arabische wereld voltrekt, en niet alleen daar. De Marokkaanse gemeenschappen in Frankrijk en Nederland bijvoorbeeld gaan door eenzelfde ontwikkeling heen.
Oost = West: Reizen door de Arabische wereld en het Westen
Abdelkader Benali
Arbeiderspers, € 15,- (ingenaaid)
Het broeit in de Arabische wereld. De afgelopen vijf jaar heeft Abdelkader Benali een generatie ontmoet die met nieuw elan en kracht de eigen wereld wil veranderen. Zijn berichtgeving is er een van binnenuit en handelt over uiteenlopende kwesties als Arabische poëzie in Damascus, de botsing tussen Hamas en seculiere individuen in Gaza, hoe literatuur in Jeruzalem Joden en Arabieren bij elkaar moet brengen. Maar vooral is het een verslag van een Arabische generatie kunstenaars en cultuurmakers die de druk van dictatuur, fundamentalisme, censuur en oorlog weerstaan om hun stem te laten horen.
Beyond Islam: A New Understanding of the Middle East
Sami Zubaida
I.B. Tauris, € 26,50 (ingenaaid)
In Beyond Islam beantwoordt Zubaida de meest fundamentele vraag in de Midden-Oosten studies: Wat is het Midden-Oosten? Hij beargumenteert dat het conventionele antwoord te veel leunt op de Islam als model om de regio te begrijpen. Veel van de karakteristieke eigenschappen van de regio zijn producten van cultuur en maatschappij, niet van religie. Het is een grote fout om Islam te zien als een essentieel anti-moderne kracht in het Midden-Oosten in plaats van iets wat is gevormd door historische en economische processen. Zubaida introduceert het cosmopolitanisme, de religieuze en culturele diversiteit en de snelle adoptie van nieuwe media, waarmee hij de vele verschillende identiteiten in deze complexe regio laat zien.
Amin Maalouf
De Geus, € 19,90 (gebonden)
Amin Maalouf beschrijft zijn groeiende gevoel van vervreemding ten opzichte van een wereld die uit het lood geslagen is en die zich bijna alleen nog kenmerkt door bezorgdheid om de economie, het klimaat en het veranderende moreel. De ideologische verschillen tussen Oost en West vragen om een debat tussen deze twee beschavingen. Het Westen heeft zijn tegenstanders geprovoceerd doordat het geregeld naar de wapens greep in zijn streven naar democratie. Het Oosten worstelt met de verhouding tussen religie en fundamentalisme. Zijn deze roerige tijden de voorbode van het einde van een fase in de menselijke geschiedenis, of vormen ze juist een nieuw begin? Maalouf beargumenteert zijn standpunten met heldere voorbeelden. Het resultaat is een intens menselijke reflectie op onze huidige samenleving.
“Wat ik de Arabische wereld vandaag de dag verwijt, is haar gebrek aan moreel bewustzijn; wat ik het Westen verwijt, is de neiging om zijn moreel besef aan te wenden als een middel om te overheersen.” – Uit De ontregeling van de wereld
Literatuur
Leven en legende van Agoun'Chich
Mohammed Khaïr-Eddine
Athenaeum – Polak & van Gennep, € 16,95 (ingenaaid)
Een nieuwe serie boeken – de Berberbibliotheek – gericht op het ontsluiten van de Marokkaanse literatuur in Nederland. Dit boek speelt in Marokko in het begin van de jaren tachtig. Een schrijver keert na ballingschap terug naar zijn geboortedorp in Zuid-Marokko. Hij komt voor het eerst in lange tijd weer in aanraking met zijn wortels en de legendes uit de streek. Khaïr-Eddine verweeft op geraffineerde wijze eeuwenoude mythes met een verhaal over de modernisering van Marokko. Hij wordt beschouwd als een van de grondleggers én het enfant terrible van de Marokkaanse literatuur. In de jaren zestig en zeventig heeft hij als gastarbeider gewerkt in Frankrijk, waarna hij terugkeerde naar zijn moederland.
Hisham Matar
Viking, € 23,95 (gebonden)
Nuri is nog jong als zijn moeder overlijdt. Niets lijkt de leegte in het appartement in Caïro wat hij samen met zijn vader deelt op te kunnen vullen. Totdat Mona in hun leven komt. Er ontstaat een strijd tussen vader en zoon om haar aandacht. Matar zoekt in deze boeiende en tedere roman naar wat er gebeurt met degenen die achterblijven na de dood van een geliefde. Matar's vorige boek, In the Country of Men stond op de shortlist van de Bookerprize in 2006 en won een aantal andere prijzen. Hij is geboren in New York uit Libische ouders en groeide op in Tripoli en Caïro en woont tegenwoordig in Londen.
Graphic Novels
Marjane Satrapi
Atlas, € 24,90 (ingenaaid)
Persepolis is het meermaals bekroonde levensverhaal van Marjane Satrapi, die opgroeit na de Islamitische Revolutie in Iran , naar het Westen uitwijkt om te studeren en vervolgens terugkeert naar haar vaderland. Haar worsteling met geloof, politieke (on)vrijheden en conservatisme lopen als een rode draad door het beeldboek heen. Persepolis werd in 2007 prachtig verfilmd door Satrapi zelf.
Milan Hulsing
Oog & Blik, € 19,90 (ingenaaid)
Stad van klei speelt zich af in een broeierig Egypte, waar ambtenaar Salem het plan opvat de politiesalarissen van een verzonnen stad te innen. Zijn bankrekening zwelt langzaam aan, maar Salem verliest de grip op de realiteit. Zijn verzonnen stad laat hem niet met rust en zelfs de fictieve politiechef, wiens salaris hij nu int, zit hem op de hielen. Stad van klei is gebaseerd op een novelle van de Egyptische schrijver Mohamed El Bisatie, waarin een goed doorgevoerde leugen de hoofdpersoon tot waanzin drijft. Milan Hulsing herschreef en tekende dit verhaal met uitzicht op de stad Caïro, waar hij woont en werkt.