Geschiedenis en Biografie:

Orlando Figes - Natasha's Dance / Natasja's dans

Simon Dixon - Catherine de Grote

Virginia Rounding - Catherine the Great

Voltaire - Briefwisseling met Catherina de Grote 1763-1778

Simon Sebag Montefiore - Catherine the Great and Potemkin, The Imperial Love Affair

Lindsay Hughes - Peter The Great

Derek Wilson - Peter the Great

Driessen-van het Reve, J.J. - De Kunstkamera van Peter de Grote

Peter d’Hamecourt - Petersburg, paradijs in het moeras: Mythes over een dramatisch wereldwonder

Thera Coppens - Marie Cornelie: dagboek van haar reis naar het hof van Sint-Petersburg 1824-1825

K. Meeuwse - De Ruslui: Nederlanders in Sint Petersburg 1720 - 1920

Petersburgse Literatuur:

Arthur Langeveld en Willem Weststeijn - Moderne Russische literatuur, van Poesjkin tot heden

Alexander Poesjkin

Nikolaj Gogol

Fjodor Dostojevski
Osip Mandelstam

Literatuur over Sint Petersburg:

John Boyne - Het Winterpaleis

J. M. Coetzee - The Master of Petersburg

Geschiedenis en Biografie

Natasha’s Dance, A Cultural History Russia
Orlando Figes
Penguin UK, € 22,50 (paperback)

Recommended by Elena as an excellent overview of Russian life and culture. Figes is a renowned historian who describes the twists and turns of Russian history through cultural and artistic events from the founding of Rus in the 12th century through the Soviet era. He uses Tolstoy's War and Peace as a centerpiece of art imitating life. The title of Figes' book comes from the scene in which Natasha Rostov and her brother Nikolai are invited by their "uncle" to a rustic cabin to listen to him play Russian folk music on his guitar. Natasha instinctively begins a folk dance that is prompted by "unknown feelings in her heart." Tolstoy would have us believe that "Russia may be held together by unseen threads of native sensibilities," writes Figes. Nowhere is the clash between the European culture of the upper class and the Russian culture of the peasantry more evident. "The complex interactions between these two worlds had a crucial influence on the national consciousness and on all the arts of the 19th century." This interaction is a major feature of this book, which traces the formation of a culture. The writing style is distinctly nonacademic, making for a very enjoyable read.

^omhoog

Nederlandse recensie van
Natasja’s dans: een culturele geschiedenis van Rusland
Uitgeverij Spectrum, € 19,99 (paperback)

Catharina de Grote
Simon Dixon
Uitgeverij Spectrum, € 19,99 (paperback; ook hardback leverbaar € 39,99)
(ook leverbaar in het Engels: Catherine The Great, gebonden, € 12,95 (!))

Toen keizerin Catharina de Grote in 1796 in Sint Petersburg overleed, verloor de wereld de meest bewonderde vorstin van Europa. Geboren als de onbekende prinses Sophie van onbeduidend Duits vorstendom, kreeg haar leven een onvermoede wending door haar huwelijk met Peter III, de zo ongelukkige erfgenaam van de Russische troon.

^omhoog

Catherine The Great
Virginia Rounding
Cornerstone Publishing, € 18,95 (paperback)

While it is true that Catherine the Great shocked the Russian court with the number and age of her lovers, there is no truth in the rumour of her death by stallion. Unhappily married to the Grand Duke Peter, she turned her attentions to a certain Sergey Saltykov who fathered the future Tsar Paul I. This biography reveals this extraordinary woman.

Power politics and sexual politics combine in the life of an extraordinary woman who ruled Russia from 1762 until her death in 1796. 'A great thumping triumph of a book'
(Daily Telegraph)

See Review below by Virginia Rounding comparing her biography of Catherine the Great with Simon Dixon’s.
“I have never in my life met anyone in whom I have found a greater conformity of ideas with my own than I find in him: often we both open our mouths, and it is the same thing that we want to say.” So wrote the Empress Catherine II to her friend Madame Bielke in 1770, on the occasion of the visit to St Petersburg, regarding Prince Henry of Prussia, the younger brother of King Frederick II. I could say the same myself of Simon Dixon – even though nowhere in his book does he mention my own biography – but we have dealt with the same subject (Catherine), in roughly the same order (mainly chronological), using many of the same sources, even the same quotations from the same sources, with similar book jackets, and reaching almost the same conclusion (that Catherine was indeed “great”).

This is a very good book, a highly readable summary of Catherine’s life and as accurate as one would expect from an academic historian. It is not the result of years of archival research (neither was mine), but Dixon does make use of recently published Russian material (more than I did). Where he differs from some previous accounts is in doubting the theory that Catherine and her long-term companion Potemkin were secretly married, and in giving an earlier date for the funeral of Alexander Lanskoy, one of Catherine’s young favourites whom she particularly adored.

He doesn’t go in for as much detail – fewer processions, costumes, ailments and family matters, and less of Catherine’s own voice – which will please some readers and displease others. But he is very good on buildings, for instance in describing the suite of rooms that Catherine occupied in the Winter Palace and the function of each one. This tallies with his stated aim: “to recover a sense of place” and to set Catherine’s story in the context of the court society in which she lived both in Russia and as a child in Germany. (“Germany teems with princes and dukes,” wrote Count Manteuffel in 1738, quoted by Dixon, “three-quarters of whom are not right in the head.”)

Catherine was an assimilator of other people’s ideas rather than an original thinker, and her sense of humour was ponderous, but there is no doubt that she was entirely right in the head. The same could not be said either of her husband (Peter III, overthrown by his wife and assassinated in 1762) or of her son (the pug-nosed and unpopular Paul I, assassinated in 1801). Both receive cursory treatment from Dixon. He does conclude that Paul was most probably legitimate, despite Catherine’s attempts in her memoirs to hint otherwise. The two men were so depressingly alike, obsessed with uniforms and marching up and down.

Though Catherine could be infuriating to those around her, though her appreciation of art may have been defined more by quantity than quality, though many died fighting her wars and though her Enlightenment principles were always tempered by a stronger adherence to absolutism, she was a civilising influence on her adopted country.

^omhoog

Briefwisseling met Catharina de Grote 1763-1778
Voltaire
Uitgeverij Van Gennep € 39,95 (Gebonden; uitstekend vertaald door Hannie Vermeer-Pardoen)

De correspondentie tussen Catharina de Grote en Voltaire beslaat vijftien jaar: vanaf 1763, het begin van de regering van Catharina, tot twee weken vóór de dood van Voltaire op 30 mei 1778. Bij elkaar zijn het 185 brieven. Samen met de al eerder gepubliceerde correspondentie tussen Frederik de Grote en Voltaire vormen deze brieven enkele van de belangwekkendste documenten uit de achttiende eeuw. Twee grote figuren die elkaar bewonderen spreken over elkaars werk en moedigen dat aan. Dat werk vindt plaats op wereldniveau. En zo zien wij, in een altijd elegante en dikwijls badinerende stijl, de grote ontwikkelingen op maatschappelijk, politiek en cultureel gebied aan ons oog voorbijtrekken. Catharina en Voltaire hebben het over de vorming van het moderne Rusland, de invloed van de ideeën van de Verlichting op de organisatie van het Rijk en de wetgeving, over de wetenschap, de handel, over de troebelen in Polen die uitmonden in de verdeling van dat land tussen Oostenrijk, Rusland en Pruisen. En vooral ook over de strijd tegen de Turken, die in die tijd heersen over landen die ook nu nog in het middelpunt van de politieke belangstelling staan, zoals Roemenië, Bulgarije, Bosnië en Macedonië. Deze correspondentie is geen objectief verslag, maar de getuigenis van twee grote spelers in een drama dat heel Europa aanging.

^omhoog

Catherine the Great and Potemkin, The Imperial Love Affair
Simon Sebag Montefiore
Orion Publishing€ 18,95 (paperback)
Oorspronkelijk een biografie van Potemkin, door een heerlijk schrijvende Rusland kenner. The epic bestselling biography of Catherine the Great's co-ruler and secret lover. 'This well researched and highly ambitious biography has succeeded triumphantly in re-creating the life of an extraordinary man' (Sunday Times)

^omhoog

Peter The Great
Lindsay Hughes
Yale University € 20,95 (paperback)
A brief biography. Peter the Great, who ruled Russia from 1682 to 1725, has gone down in history as the man who opened Russia to the West. This accessible scholarly review of Peter offers no bombshells to change this view, but it does add nuance and understanding. Hughes modulates the view of Peter's radicalism: in many of his reforms (Peter established a hierarchy for Russian nobility and thrust Russia onto the world stage as a power with Russia's victory over Sweden), he was simply extending policies launched by his father; in other areas, his reforms dissipated after his reign ended. A professor of Russian history at University College London, Hughes (Russia in the Age of Peter the Great) also pays careful attention to something that is often neglected opposition to Peter's rule; he became czar under dubious circumstances after his sister, who was acting as regent, was sent off to live in a convent. But in other aspects, Hughes gives Peter his rightful credit as a new-world maker. Regarding Peter's Academy of Sciences, an example of his support of scholarship, Hughes writes, "[I]ts significance for Russia's scientific and intellectual life was enormous." Nor does she neglect Peter's personal life. She notes his love of drinking, his fascination with dwarfs and his personal relationship with the woman who became his second wife, a relationship consummated long before she took the title of Catherine I. This book will likely become a standard for scholars and students who want a short but comprehensive account of Peter the Great.

^omhoog

Peter the Great
Derek Wilson
St Martin’s Press, € 29,95 (hardback)
Derek Wilson tells his extraordinary story with a verve and atmospheric detail that emphasizes vividly the impact this one man made not only in Russia, but in the wider world. Peter the Great created a new Europe in which, for good or ill, Russia was to play a crucial part. His contemporaries were obliged to come to terms with him. And today, it is perhaps even more important for us to understand the historical context and the pivotal role Peter played in the creation of a whole new order. (Lekker leesbaar)

There has never been a more remarkable national leader in modern history than Peter the Great (1672–1725). He was a giant in every way. In physical stature, willpower, enthusiasm, energy, libertinism, and refusal to accept old conventions, he stood head and shoulders above his contemporaries. He grew up in an atmosphere of fear, suspicion, and court rivalries that often assumed violent forms. He only gained power, at the age of seventeen, by ousting his half sister, Sophia, and shutting her up in a nunnery. As a product of the system, Peter was, of necessity, ruthless and tyrannical, personally carrying out the execution of defeated rebels and even effecting the death of his own son.

But there his identification with Russia’s past ends. For what has earned Peter his place in history is his tearing his country, kicking and screaming, from its traditional, oriental customs and beliefs and integrating it into the life of Europe. He removed the privileges of the medieval aristocracy, brought the church under state control, and rejected the old Russian calendar in favor of the dating system used in Europe. He even ordered his courtiers and officials to shave their traditional beards and adopt Western dress codes. He avidly studied the latest scientific and technological advances and employed them to build a modern army and to create from scratch a Russian navy. These tools he used to devastating effect by destroying the Swedish Empire and making Russia (with its brand-new capital, St. Petersburg) master of the Baltic.

^omhoog

De Kunstkamera van Peter de Grote: de Hollandse inbreng, gereconstrueerd uit brieven van Albert Seba en Johann Daniel Schumacher uit de jaren 1711-1752
Driessen-van het Reve, J.J.
Uitgeverij Verloren, € 29,00 (paperback)
Onlangs is in Sint-Petersburg de briefwisseling teruggevonden van de Amsterdamse apotheker Albert Seba met de lijfarts en bibliothecaris van tsaar Peter de Grote. De brieven leveren een schat aan gegevens over de verkoop van de collecties naturalia van Seba en de anatomische preparaten van Frederik Ruysch. Voor de huisvesting van deze collecties liet de tsaar de beroemde Kunstkamera bouwen. De aankoop van de Amsterdamse collecties was een uitdrukking van tsaar Peters’ actieve deelname aan de Europese ‘republiek der liefhebbers’; mensen die alles zelf wilden onderzoeken in plaats van af te gaan op het gezag van de bijbel en de klassieke oudheid. Er blijkt een verband te bestaan tussen Peters gebruik van de Kunstkamera en de ideeën van de Radicale Verlichting. Seba’s brieven vormen een prachtig bewijs voor de rol van Holland als exporteur van idee en cultuurgoederen.

^omhoog

Petersburg, paradijs in het moeras:
Mythes over een dramatisch wereldwonder
Peter d’Hamecourt
Uitgeverij Conserve, € 17 (paperback)

Tsaar Peter de Grote pakte Rusland bij zijn nekvel en sleurde het tegenspartelend Europa binnen. Hij dwong zijn onderdanen letterlijk stenen bij te dragen aan het bouwen van een Europese hoofdstad, Sint Petersburg. Eerst waren er de grachtenpatronen van Amsterdam. Rusland, het tweede Rome, verdiende meer grandeur. Ongeëvenaarde paleizen, kerken en boulevards braken door het kleinschalige Amsterdamse patroon.

^omhoog

Marie Cornelie: dagboek van haar reis naar het hof van Sint-Petersburg 1824-1825
Thera Coppens
Uitgeverij Meulenhoff, € 29,95
In 1824 hobbelt een kleine stoet reiskoetsen van het Koninklijk Paleis te Brussel via de Duitse vorstendommen door Polen, Lijfland en de barre streek langs de Baltische Zee naar het hof van tsaar Alexander I te Sint-Petersburg. In de koetsen zitten kroonprins Willem Frederik van Oranje en zijn Russische gemalin Anna Pavlova met hun gevolg.

Een der hofdames is de jonge Marie Cornélie, gravin van Wassenaer Obdam, die, zonder dat men het weet, uitvoerige dagboeken schrijft. Ze schetst herbergen vol wandluizen, wolven die de paarden bedreigen maar ook de rijke ontvangst aan het hof te Weimar. In Sint-Petersburg, waar ze ruim tien maanden blijven, geeft Cornélie een levendige beschrijving van het door etiquette beheerste hofleven, haar ontmoetingen met schrijvers en componisten, de pracht van Russisch-orthodoxe ceremoniën, het lot der lijfeigenen en het lege bestaan van de hofdames die op roetsjbanen trachten het monotone leven in het Winterpaleis te doorbreken.

Cornélies reisdagboeken bleken door Alfred Graaf zu Solms Sonnenwalde op Kasteel Weldam bewaard te worden. Aafke Brunt, archivaris van het Huisarchief Twickel, vertaalde ze uit het Frans en verrichtte vooronderzoek. Thera Coppens schreef het levensverhaal van de puissant rijke Cornélie, dat zich afspeelt in een grillig tijdperk: Cornélie wordt geboren ten tijde van de Bataafse Republiek, groeit op onder het bewind van koning Lodewijk Napoleon, ziet keizer Napoleon over het Lange Voorhout schrijden en wordt ten slotte trouw onderdaan van de koningen Willem I en Willem II van Oranje.

Marie Cornélie, waarin het dagboek van de avontuurlijke reis naar Sint-Petersburg integraal is opgenomen, is een meeslepend verhaal vol verbijsterende, wrede en vaak ontroerende momenten uit het particuliere leven van de Romanovs, de Oranjes en de Van Wassenaers.

Coppens schrijft in beelden en weet altijd te boeien. Zij heeft haar boek Hortense over de vrouw van Louis Napoleon besproken bij Van Rossum en liet haar pianiste, gekleed in een prachtige jurk uit de tijd, de muziek van Hortense spelen. Coppens zal zeker het hof van Sint Petersburg tot leven brengen in dit boek over Marie Cornelie. (flaptekst van boek)

^omhoog

De Ruslui: Nederlanders in Sint Petersburg 1720 - 1920
K. Meeuwse
Pegasus uitgeverij, € 23,50 (inclusief DvD)
In het jaar 1740 arriveert een groepje Nederlanders in de jonge stad Sint-Petersburg. Het zijn boeren uit het Twentse dorp Vriezenveen die, door armoede en handelszucht gedreven, naar Rusland trekken om een bestaan op te bouwen. Al gauw zijn ze bekend onder de naam Ruslui. Tweehonderd jaar lang zullen ze er blijven.

Dankzij hun handelsgeest en pioniersmentaliteit werken de Ruslui zich gaandeweg op tot succesvolle kooplieden. De band met Vriezenveen blijft bestaan en regelmatig reizen de Ruslui naar hun vaderland, dwars door een Europa dat van tijd tot tijd geteisterd wordt door oorlogen en crises, en dat voortdurend aan verandering onderhevig is.

Ten slotte worden ook de Ruslui zelf het tragische slachtoffer van de wereldgeschiedenis: de Russische Revolutie is er de oorzaak van dat ze have en goed kwijtraken. In dit boek komen de hoofdrolspelers zelf uitvoerig aan het woord, via hun brieven, dagboeken en andere bronnen. Zo vormt zich een ontroerend en oprecht beeld van Nederlanders in den vreemde in een roerig tijdperk.

^omhoog

Petersburgse literatuur:

Moderne Russische literatuur, van Poesjkin tot heden
Arthur Langeveld en WillemWeststeijn
Pegasus, € 32
Deze geschiedenis van de moderne Russische literatuur heeft, anders dan de reeds bestaande, een exemplarische opzet, waarbij het accent wordt gelegd op bepaalde werken die kenmerkend zijn voor een schrijver of een stroming. Dus geen uitgebreid overzicht van alle belangrijke schrijvers en hun werken, maar wel een min of meer uitvoerige bespreking van de typerende, geïllustreerd met citaten uit de tekst. Vanzelfsprekend worden biografische feiten vermeld en historische en literaire ontwikkelingen aan de orde gesteld, maar de nadruk ligt toch op een reeks hoogtepunten. De lezer krijgt daardoor een grondig inzicht in de grote ontwikkelingen in de Russische literatuur van de negentiende en de twintigste eeuw. (flaptekst van het boek)
*Arthur Langeveld is docent aan de Universiteit Utrecht, vertaler en literatuurrecensent

^omhoog

Alexander Poejskin (1799 – 1837)
Er is veel van Poesjkin’s poëzie en novellen in vers  te vinden bij De Papieren Tijger en Van Oorschot.  Titels kunnen bekeken worden (of besteld) in de winkel.

^omhoog

Peterburgse Vertellingen
Gogol, Nikolaj
Uitgeverij van Oorschot, € 15,00 (paperback)
Hoewel Gogol afkomstig is uit de Oekraïne, heeft hij veel werk in Sint Petersburg laten afspelen. Gogol zelf koos de overkoepelende titel voor deze zeven meesterwerkjes die over de hele wereld jaar in jaar uit worden herdrukt omdat zij steeds nieuwe lezers vinden. De titels zeggen dan ook genoeg: De Nevski Prospekt, Dagboek van een krankzinnige, De neus, De mantel, Het portret, De kales, Rome. De vertaling van Charles B. Timmer in de Russische Bibliotheek werd bekroond met de Martinus Nijhoffprijs.

^omhoog

Fjodor Dostojevski (1821 – 1881)
Deze grootmeester bracht een groot deel van zijn leven door in Sint Petersburg waar hij Misdaad en Straf (ook vertaald al Schuld en boete) heeft geschreven. Zijn volledige werk is leverbaar in prachtig Nederlands in de Russische Bibliotheek van Uitgeverij van Oorschot en in minder dure versies bij Hoogland en Van Klaveren. De laatste uitgeverij heeft ook recentelijk een biografie van Dostojevski, geschreven door Nabokov, mooi laten vertalen door Henkes en Bindervoet.

^omhoog

Osip Mandelstam (1891 – 1938)
Neem mijn verzen in acht
Uitgeverij Atlas, € 34,50
Osip Mandelstam wordt algemeen beschouwd als een van de grote Russische dichters van de twintigste eeuw. In de tijd van Stalins meedogenloze zuiveringen blijven zijn gedichten getuigen van vitaliteit, levensvreugde en muzikaliteit. Zijn voordracht in 1934, in huiselijke kring, van het venijnige hekeldicht op Stalin werd hem fataal. Een van de toehoorders bleek een verklikker en kort daarna werd Mandelstam voor de eerste maal gearresteerd en vervolgens verbannen. In 1938 volgde een tweede arrestatie en een veroordeling tot vijf jaar dwangarbeid. In oktober van dat jaar kwam de dichter aan in een doorgangskamp nabij Vladivostok, waar hij in december de dood vond. Zijn weduwe, Nadezjda Mandelstam, waakte na de dood van haar man over zijn dichterlijk nalatenschap: ze leerde zijn gedichten uit haar hoofd, maakte er afschriften van, verstopte die op verschillende plaatsen en vertrouwde ze aan enkele vrienden toe. De volstrekt unieke wijze waarop Mandelstams poëzie de barbarij heeft overleefd, houdt gelijke tred met de eigenzinnige, humane en vastberaden stem die opklinkt uit de versregels. Met de verschijning van Neem mijn verzen in acht krijgt de Nederlandse lezer een kloeke bundel in handen, die het gehele oeuvre van Mandelstam bestrijkt, vertaald door een keur aan slavisten en begeleid door gedegen commentaar.

Romans over Sint Petersburg:

Het Winterpaleis
John Boyne
De Boekerij, € 12,50 (paperback)
Zwaar gefictionaliseerd verhaal over de laatste dagen van de Romanovs. Volgens Elena was de keizerlijke familie namelijk al lang weg uit Sint Petersburg toen het einde van de dynastie kwam. Desondanks geeft dit boek prachtige beelden van het leven van de tsaar en zijn kinderen, Raspoetin, en de “witte nachten.”  Er bestaan veel geruchten over mogelijk overlevende Romanovs en John Boyne (auteur van De jongen in de gestreepte pyjama) weeft een ervan door dit verhaal. Lekker lezen, weinig van waar.

^omhoog

The Master of Petersburg
J. M. Coetzee
Vintage € 13,50 (paperback)
The Master of Petersburg is a 1994 novel by South African writer J. M. Coetzee. The novel is a work of fiction but features the Russian writer Fyodor Dostoyevsky as its protagonist. It is a deep, complex work that draws on the life of Dostoevsky, the life of the author and the history of Russia to produce profoundly disturbing results. It won the 1995 Irish Times International Fiction Prize.

The content of the novel is strongly based on "At Tikhon's", a chapter written by Dostoevsky for his 1872 novel Demons (often translated as The Devils) but suppressed by his editor M.N. Katkov. The chapter was never reinstated in the novel but is found as an appendix in many modern editions. In the chapter, the character Nikolai Stavrogin confesses to a sordid liaison with a 14 year old girl, Matryosha. Matryosha, and the setting of Stavrogin's tale, appear in The Master of Petersburg.
Hanging over the novel is a scene from Coetzee's own life: the death of his son at 23 in a mysterious falling accident. Dostoevsky is found at the start of the novel trying to accept the death of his stepson Pavel, which occurs in a similar manner. Though Pavel is based on a real person, his death is fictional - the real Pavel outlived Dostoyevsky.
The antagonist in the book, who shares many conversations with Dostoyevsky, is Sergey Nechayev, real-life leader of the Nechaevists, a clandestine group of Nihilist terrorists. The murder which occurs in the novel is not fictional, and the cellar containing a printing press used by Nechaev, which features in the novel, was the scene of the actual murder. (from Wikipedia).

^omhoog